Góry zimą to inna dyscyplina sportu niż letnia wycieczka. Krótszy dzień, śnieg, lód i szybko zmieniająca się pogoda wymagają rozsądnego planu, właściwego ubioru oraz gotowości do zawrócenia. Zdrowy rozsądek jest ważniejszy niż najdroższy sprzęt.
Jak ubrać się w góry zimą?
Najlepiej zastosować system warstwowy, czyli ubiór „na cebulkę”. Pozwala on regulować temperaturę podczas podejścia i postoju. Gdy organizm mocno się nagrzewa, możesz rozpiąć lub zdjąć jedną warstwę, zamiast dopuścić do przepocenia odzieży.
Bawełny nie używaj jako podstawowej warstwy. Nasiąka potem, długo schnie i przy wychłodzeniu pozostaje zimna. W górach może to szybko doprowadzić do utraty komfortu cieplnego. Lepszym wyborem są materiały syntetyczne albo wełna, szczególnie merino.
Na zimową trasę przygotuj następujące warstwy:
- Bielizna termoaktywna – koszulka z długim rękawem, legginsy oraz ciepłe skarpety odprowadzające wilgoć.
- Warstwa izolacyjna – polar, lekka kurtka puchowa lub inne ocieplenie dopasowane do temperatury.
- Warstwa zewnętrzna – kurtka i spodnie chroniące przed wiatrem, śniegiem oraz deszczem, najlepiej z membraną.
- Ochrona głowy i dłoni – ciepła czapka, rękawiczki oraz zapasowa para schowana w plecaku.
Buty powinny być nieprzemakalne, wygodne i wyposażone w terenowy bieżnik. Nie mogą uciskać stóp, ponieważ zbyt ciasne obuwie pogarsza krążenie i zwiększa ryzyko odmrożeń. Przydadzą się także stuptuty, które ograniczają wpadanie śniegu do środka.
Co zabrać w plecaku?
Wyposażenie dobierz do trasy, wysokości, prognozy i doświadczenia grupy. Na łatwy spacer w dolinie nie potrzebujesz tego samego co na oblodzone, strome odcinki. Zapasowa odzież zwiększa ciężar plecaka, ale zimą nie jest zbędnym dodatkiem.
Poniższa tabela pokazuje różnicę między wyposażeniem na spacer w dolinach a przygotowaniem do wyjścia w wyższe partie:
| Element wyposażenia | Spacer w dolinach | Wyższe partie gór |
|---|---|---|
| Obuwie | Nieprzemakalne buty trekkingowe z dobrym bieżnikiem | Wyższe, sztywne buty trekkingowe dopasowane do raków |
| Raki lub raczki | Raczki na oblodzone, łagodne odcinki | Raki, jeśli teren i warunki wymagają bardziej stabilnego osadzenia stopy |
| Odzież zapasowa | Rękawiczki, skarpety i dodatkowa warstwa | Pełny zapas rękawic, skarpet oraz ciepła warstwa awaryjna |
| Sprzęt nawigacyjny | Telefon z mapą, mapa papierowa i podstawowa orientacja w terenie | Telefon, mapa, kompas oraz umiejętność korzystania z nawigacji w warunkach ograniczonej widoczności |
W każdym plecaku powinny znaleźć się też rzeczy, które pomagają przetrwać opóźnienie albo zmianę warunków:
- Czołówka z zapasowym źródłem zasilania, przechowywana blisko ciała, aby mróz nie rozładował baterii.
- Naładowany telefon trzymany w wewnętrznej kieszeni oraz zainstalowana aplikacja Ratunek.
- Termos z ciepłym napojem, kaloryczny prowiant, mapa i kompas.
- Apteczka, folia NRC, zapasowe skarpety i rękawiczki.
- Kijki trekkingowe, a przy trudniejszych warunkach sprzęt dobrany do rodzaju terenu i posiadanych umiejętności.
W razie zagrożenia skontaktuj się z GOPR lub TOPR pod numerem 601 100 300. Aplikacja Ratunek ułatwia wezwanie pomocy i przekazanie służbom lokalizacji, dlatego warto zainstalować ją jeszcze przed wyjazdem oraz wcześniej sprawdzić jej działanie.
Jak bezpiecznie zaplanować wyjście?
Zimowa trasa wymaga przygotowania przed wyjściem, a nie dopiero w momencie pojawienia się problemu. Śnieg może zasłonić oznakowanie, zmienić przebieg ścieżki i wielokrotnie wydłużyć przejście. Na nieprzetartym szlaku dystans z mapy nie pokazuje rzeczywistego wysiłku.
- Sprawdź aktualną prognozę oraz komunikaty TOPR lub GOPR, w tym informacje o zagrożeniu lawinowym. Nie traktuj starego komunikatu jako potwierdzenia bezpieczeństwa.
- Dobierz trasę do kondycji i doświadczenia najsłabszej osoby w grupie. Uwzględnij wysokość, przewyższenie, śnieg, lód oraz długość dnia.
- Załóż zapas czasu. Zimą marsz może trwać znacznie dłużej niż latem, szczególnie przy głębokim śniegu, oblodzeniu lub słabej widoczności.
- Wyjdź odpowiednio wcześnie, aby zakończyć wędrówkę przed zmrokiem. W nocy łatwiej zgubić szlak, a temperatura spada szybciej.
- Poinformuj osobę w miejscu noclegu lub bliskiego o trasie i planowanej godzinie powrotu. W schronisku skorzystaj z książki wyjść, jeśli jest dostępna.
- Na trasie trzymajcie się razem. Tempo powinno wyznaczać najsłabsze ogniwo, a ostatnia osoba powinna pilnować, by nikt nie został z tyłu.
Zimą nie wystarczy patrzeć na letni przebieg szlaku. Oznakowanie może być zasypane, a w wyższych partiach pomocne są tyczki wskazujące kierunek. Szczególnej ostrożności wymagają strome stoki, żleby i miejsca wskazane w komunikatach jako zagrożone lawinami. Przykładem trudnego odcinka jest Perć Akademików na Babiej Górze.
Jeśli śnieg jest wyjątkowo głęboki, stok oblodzony, widoczność szybko spada albo tempo marszu wyraźnie się załamuje, zawróć. Odwrót jest właściwą decyzją, a nie porażką.
Nie wychodź wysoko mimo ostrzeżeń tylko dlatego, że trasa została wcześniej zaplanowana. Przy załamaniu pogody zmień cel na łatwiejszy spacer w dolinie albo zakończ wycieczkę. Gdy zgubisz szlak, nie oddalaj się chaotycznie w poszukiwaniu skrótu. Zatrzymaj grupę, spróbuj określić położenie i w razie potrzeby wezwij pomoc.
Jak przygotować się na wyjazd z dziećmi?
Rodzinna wycieczka powinna być krótsza, niż wynikałoby to z możliwości dorosłych. Najmłodszy uczestnik szybciej marznie, wolniej chodzi i nie zawsze potrafi jasno powiedzieć, że traci siły. Dobrym celem są doliny, szerokie łatwe szlaki oraz schroniska, w których można się ogrzać i odpocząć.
Trasa dla dziecka powinna mieć kilka możliwości skrócenia albo odwrotu. Wybierz miejsce znane z letniej wycieczki, jeśli zimą nie masz jeszcze doświadczenia. Unikaj ambitnego celu na dużej wysokości, gdy prognoza jest niepewna. Sanki lub ślizg mogą być przydatne w dolinie, ale nie na stromym szlaku.
Do plecaka rodzica zapakuj ciepły napój, łatwe do jedzenia przekąski, zapasowe rękawiczki i skarpety, dodatkową czapkę oraz odzież na zmianę. Ubrania dziecka kontroluj częściej niż własne. Spocona warstwa pod kurtką może po postoju szybko stać się przyczyną wychłodzenia.
Przed wyjściem ustal prostą zasadę: grupa idzie razem, nikt nie wyprzedza prowadzącego i nikt nie zostaje z tyłu. Dla rodziny lepsza jest spokojna trasa zakończona przed zmrokiem niż ambitny plan realizowany za wszelką cenę.
Lista kontrolna przed wyjściem
Tuż przed opuszczeniem noclegu sprawdź cztery podstawowe obszary:
- Prognozę pogody oraz aktualne komunikaty TOPR i GOPR, w tym zagrożenie lawinowe.
- Naładowany telefon, aplikację Ratunek i zapisany numer 601 100 300.
- Trasę, przewidywany czas przejścia, godzinę powrotu oraz osobę poinformowaną o planie.
- Obuwie, raczki lub raki, czołówkę, zapasowe rękawiczki i skarpety.
- Termos, jedzenie, mapę, kompas, apteczkę i folię NRC.
Górska zima wymaga pokory. Dobrze przygotowany turysta nie tylko wie, co zabrać, ale też rozpoznaje moment, w którym trzeba skrócić trasę lub zawrócić.
Artykuł ma charakter informacyjny. Warunki górskie zmieniają się dynamicznie, dlatego przed wyjściem sprawdź aktualne komunikaty służb ratunkowych i dostosuj plan do bieżącej sytuacji.
