Szlaki i góry

Tatrzańskie stawy – najpiękniejsze jeziora w Tatrach

Napisał(a) 6 min czytania
Górskie jezioro

Tatrzańskie stawy to w większości polodowcowe zbiorniki powstałe w cyrkach lodowcowych. Tworzą charakterystyczne, chłodne i wrażliwe środowisko, a ich poznawanie można połączyć z wędrówkami oraz zdobywaniem odznaki PTTK „Tatrzańskie Stawy”.

Jak powstały tatrzańskie stawy?

Cyrk lodowcowy to skalna niecka wyżłobiona przez lodowiec. Po ustąpieniu lodu zagłębienia wypełniły się wodą pochodzącą z topniejącego śniegu, opadów i lokalnych wód podziemnych. W wielu miejscach odpływ ograniczają moreny lub skalne progi, dzięki czemu zbiorniki utrzymały się do dziś.

Rozmiary tatrzańskich jezior są bardzo różne. Obok rozległego Morskiego Oka występują niewielkie stawki, a część z nich ma charakter okresowy. Zbiorniki wpływają na lokalny obieg wody i są elementem środowiska, od którego zależy tatrzańska flora oraz fauna. Ich niska temperatura utrzymuje się przez znaczną część roku, dlatego kąpiel nie tylko szkodzi przyrodzie, lecz także może być niebezpieczna.

Najważniejsze tatrzańskie stawy po polskiej stronie

Wybór miejsca zależy od kondycji, doświadczenia i planu całej wycieczki. Morskie Oko jest łatwo dostępne, choć dojście z Palenicy Białczańskiej zajmuje kilka godzin. Dolina Pięciu Stawów Polskich i Czarny Staw Gąsienicowy wymagają większego wysiłku, ale oferują bardziej wysokogórskie otoczenie.

Nazwa stawu Wysokość (m n.p.m.) Głębokość (m) Charakterystyka
Morskie Oko 1395 około 52 Największe jezioro po polskiej stronie Tatr, przyrodniczy i turystyczny symbol regionu.
Czarny Staw pod Rysami 1583 około 76,4 Staw w kotle pod Kazalnicą, dostępny jako przedłużenie wycieczki nad Morskie Oko.
Wielki Staw Polski 1665 79,3 Najgłębszy staw w polskich Tatrach, położony w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.
Czarny Staw Gąsienicowy 1624 około 51 Największy staw Doliny Gąsienicowej, otoczony ścianami Kościelca i Granatów.

Morskie Oko

Morskie Oko leży w Dolinie Rybiego Potoku, u podnóża Mięguszowieckich Szczytów. Z Palenicy Białczańskiej prowadzi do niego asfaltowa droga o długości około 8,5 km. Marsz zajmuje zwykle ponad dwie godziny, a końcowy odcinek od Włosienicy trzeba pokonać pieszo. Nad stawem znajduje się schronisko PTTK.

To miejsce łatwe technicznie, lecz w sezonie bardzo zatłoczone. Wczesny start zwiększa szansę na spokojny spacer brzegiem i lepsze warunki do obserwowania panoramy. Wycieczkę można rozszerzyć o obejście jeziora albo podejście nad Czarny Staw pod Rysami.

Czarny Staw pod Rysami

Ze schroniska nad Morskim Okiem prowadzi stromo w górę kamienny szlak. Podejście zajmuje około 30–50 minut, zależnie od punktu startowego i tempa. Różnica wysokości wynosi około 185 m.

Staw leży w cieniu wysokich ścian, dlatego nawet latem panuje tu chłodniejszy mikroklimat. Z progu kotła widać Morskie Oko, Miedziane i otoczenie drogi prowadzącej ku Szpiglasowej Przełęczy. To dobre miejsce dla osób, które chcą podczas jednej wycieczki zobaczyć dwa bardzo różne zbiorniki.

Dolina Pięciu Stawów Polskich

Nazwa doliny nie obejmuje wszystkich zbiorników. W jej obrębie znajdują się:

  • Wielki Staw Polski
  • Zadni Staw Polski
  • Czarny Staw Polski
  • Przedni Staw Polski
  • Mały Staw Polski
  • Wole Oko, czyli staw okresowy

Najpopularniejsze dojście prowadzi z Palenicy Białczańskiej przez Wodogrzmoty Mickiewicza i Dolinę Roztoki. Podejście do doliny zajmuje około trzech godzin. Alternatywne trasy prowadzą między innymi przez Szpiglasową Przełęcz, Świstówkę Roztocką lub Zawrat, ale wymagają większego doświadczenia i dobrej oceny warunków.

Wielki Staw Polski jest najgłębszym tatrzańskim stawem po polskiej stronie, a Zadni Staw Polski należy do najwyżej położonych jezior w polskich Tatrach. W pobliżu znajduje się schronisko PTTK, a dodatkową atrakcją doliny jest Siklawa. Z tego rejonu można kontynuować wędrówkę w wyższe partie gór, jednak przełęcze i szlaki graniowe wymagają przygotowania odpowiedniego do warunków wysokogórskich.

Czarny Staw Gąsienicowy

Do stawu prowadzi szlak z Kuźnic przez Boczań lub Dolinę Jaworzynki, następnie przez Halę Gąsienicową i okolice schroniska Murowaniec. Całe dojście z Kuźnic zajmuje około dwóch i pół godziny. Odcinek znad schroniska biegnie kamienistą ścieżką wśród kosówek.

Jezioro jest otoczone ścianami Kościelca, Żółtej Turni i Granatów. Znad jego brzegu rozpoczynają się wymagające trasy w stronę Zawratowej przełęczy, Granatów, Kościelca czy Świnicy. Sam staw może być celem całodniowej wycieczki, bez podejmowania przejścia graniowego.

Tatrzańskie pojezierze – mniej oczywiste miejsca

Smreczyński Staw

Smreczyński Staw znajduje się na wysokości 1226 m n.p.m., powyżej Doliny Kościeliskiej. Wyróżnia go leśne otoczenie, płytka misa i spokojny, niemal kameralny charakter. Od schroniska na Hali Ornak prowadzi do niego czarny szlak, którym dojście zajmuje około 30 minut.

To propozycja dla osób, które nie szukają rozległej panoramy skalnych szczytów. Las, bagniste brzegi i roślinność związana z wilgotnym podłożem tworzą zupełnie inny krajobraz niż w Dolinie Pięciu Stawów.

Mniejsze stawy w Dolinie Gąsienicowej

Dolina Gąsienicowa bywa nazywana tatrzańskim pojezierzem. W jej odnogach znajdują się między innymi Zielony Staw Gąsienicowy, Kurtkowiec, Litworowy Staw Gąsienicowy i Długi Staw Gąsienicowy. Wysokogórski charakter ma Zmarzły Staw Gąsienicowy, położony na wysokości 1788 m n.p.m.

Nie wszystkie zbiorniki leżą przy łatwych szlakach, a część można oglądać tylko z określonych odcinków tras. W planowaniu przejścia trzeba uwzględnić przebieg znakowanych szlaków, czas przejścia i aktualne warunki, zamiast kierować się samą odległością na mapie.

Odznaka „Tatrzańskie Stawy” PTTK

Regionalna odznaka została ustanowiona w 2016 roku przez Hutniczo-Miejski Oddział PTTK w Krakowie. Obejmuje wybrane stawy położone w Tatrach, do których można dotrzeć znakowanym szlakiem bezpośrednio nad brzeg lub w jego bliskie sąsiedztwo. Wykaz obejmuje zbiorniki po stronie polskiej i słowackiej, dlatego przed wyjściem trzeba sprawdzić, które jeziora są zaliczone do projektu i w jakim kraju się znajdują.

Odznaka ma dwa stopnie. Srebrny, oznaczony jako II stopień, wymaga odwiedzenia 21 stawów. Złoty, czyli I stopień, wymaga dotarcia do co najmniej 42 kolejnych stawów z wykazu. Najpierw zdobywa się stopień srebrny, a dopiero potem złoty. Wizyty są zaliczane od 1 kwietnia 2016 roku, a regulamin nie określa limitu czasu na ukończenie projektu.

Procedura wygląda następująco:

  1. Zaopatrz się w książeczkę odznaki – można ją nabyć w Hutniczo-Miejskim Oddziale PTTK w Krakowie.
  2. Planuj wycieczki według oficjalnego wykazu – wybieraj stawy dostępne znakowanymi szlakami i rozdzielaj przejścia zgodnie z własnymi możliwościami.
  3. Zapisuj datę oraz trasę – informacje wpisuje się na odpowiednich stronach książeczki.
  4. Zbieraj poświadczenia – mogą nimi być pieczątki obiektów turystycznych, czytelne podpisy uprawnionych osób albo fotografie pokazujące zdobywcę w charakterystycznym miejscu.
  5. Prześlij książeczkę do weryfikacji – zajmuje się nią Komisja Turystyki Górskiej Hutniczo-Miejskiego Oddziału PTTK w Krakowie.

Podpis przewodnika, przodownika turystyki górskiej, ratownika górskiego, instruktora PZA, strażnika parku narodowego lub kierownika wycieczki powinien być uzupełniony numerem legitymacji i pieczątką, jeśli dana osoba ją posiada. Podstawą weryfikacji jest książeczka z zebranymi poświadczeniami. Po pozytywnym sprawdzeniu staje się ona legitymacją uprawniającą do nabycia odznaki.

Wskazówki praktyczne i bezpieczeństwo

Wycieczka nad staw wymaga takiego samego przygotowania jak każda górska trasa. Przed wyjściem sprawdź przebieg szlaku, czas przejścia, prognozę oraz komunikaty parku narodowego. Na dłuższych i wyżej położonych trasach nie zakładaj, że letnia pogoda w dolinie utrzyma się na grani.

Najważniejsze zasady podczas odwiedzania tatrzańskich stawów obejmują:

  • Nie kąp się i nie wchodź do wody, ponieważ stawy są objęte ochroną, a ich zimne środowisko jest wrażliwe na ingerencję.
  • Zabierz śmieci ze sobą i nie pozostawiaj resztek jedzenia przy szlaku ani nad brzegiem.
  • Wybieraj obuwie z dobrą podeszwą, zapasową warstwę odzieży i ochronę przed deszczem.
  • Zrezygnuj z trudnej trasy, gdy pogoda, widoczność lub kondycja nie pozwalają na bezpieczny powrót.

Tatrzańskie stawy leżą na obszarze parków narodowych po obu stronach granicy. Fotografowanie i odpoczynek nie powinny oznaczać schodzenia ze szlaku, niszczenia roślinności ani płoszenia zwierząt.

Najlepszy staw zależy od tego, czego szukasz. Morskie Oko sprawdzi się przy pierwszym kontakcie z wysokogórskim jeziorem, Czarny Staw pod Rysami pozwoli dodać panoramę do łatwiejszej wycieczki, a Dolina Pięciu Stawów Polskich i Dolina Gąsienicowa pokażą bardziej surowe oblicze Tatr. Odznaka PTTK może nadać tym wędrówkom spójny cel, pod warunkiem że zawsze pozostaje on mniej ważny niż bezpieczeństwo i ochrona przyrody.

Czytaj dalej w tym dziale