Pierwsza wyprawa w góry powinna być przyjemnością, a nie walką z obtartymi piętami i bólem stóp. Dla większości początkujących najlepszym wyborem będą lekkie buty hikingowe, ale tylko wtedy, gdy pasują do planowanej trasy, pory roku i kształtu stopy. Nie potrzebujesz najdroższej ani najbardziej sztywnej pary – potrzebujesz wygodnego obuwia z odpowiednim zapasem miejsca.
Jak określić swoje potrzeby przed zakupem?
Zanim zaczniesz porównywać materiały, membrany i bieżniki, określ, gdzie rzeczywiście będziesz chodzić. Innego obuwia wymaga spacer po łagodnym szlaku w Beskidach, a innego kamienista trasa z ciężkim plecakiem. Pomocne będą następujące pytania:
- Gdzie będziesz chodzić? Po leśnych ścieżkach, łagodnych szlakach czy skalistym i stromym terenie?
- W jakiej porze roku? Planujesz głównie letnie wycieczki, czy także wiosenne i jesienne wypady w deszczu?
- Jak długie będą trasy? Jednodniowy spacer wymaga mniej niż kilkudniowa wędrówka z dużym plecakiem.
- Jak często będziesz używać butów? Przy kilku wyjazdach rocznie nie ma powodu płacić za konstrukcję przeznaczoną do bardzo intensywnego trekkingu.
- Czy Twoje stopy łatwo się przegrzewają? Jeśli tak, przewiewność może być ważniejsza niż pełna ochrona przed deszczem.
Na początek najczęściej wystarczą buty hikingowe, czyli lekkie, bardziej elastyczne obuwie trzysezonowe. Sprawdzają się od późnej wiosny do jesieni na nizinach oraz w niższych górach. Nie są przeznaczone do głębokiego śniegu ani wymagających, zimowych tras.
Niskie czy wysokie buty w góry dla początkującego?
Wysoka cholewka nie jest obowiązkowa na każdym szlaku. Buty niskie zapewniają większą swobodę ruchu, są lżejsze i zwykle lepiej wentylują stopę. Na łatwych, dobrze utrzymanych trasach mogą być wygodniejszym wyborem niż ciężkie buty za kostkę.
Wysokie buty trekkingowe lepiej chronią przed błotem, śniegiem i uderzeniami o skały. Dają też więcej stabilizacji w terenie nierównym, przy większym obciążeniu oraz osobom, które mają problemy z kontrolą stawu skokowego. Sama wysoka cholewka nie gwarantuje jednak, że kostka nie zostanie skręcona. O bezpieczeństwie decydują także technika chodzenia, przyczepność podeszwy, dopasowanie i warunki na szlaku.
| Typ obuwia | Przeznaczenie | Zalety | Kiedy lepiej go nie wybierać? |
|---|---|---|---|
| Buty niskie hikingowe | Łatwe szlaki, lasy, niziny i niższe góry, głównie od wiosny do jesieni | Niska waga, swoboda ruchu, dobra wentylacja | Przy głębokim śniegu, bardzo skalistym terenie i ciężkim plecaku |
| Buty wysokie hikingowe lub trekkingowe | Nierówne szlaki, błoto, chłodniejsze miesiące i dłuższe przejścia | Lepsza ochrona przed wilgocią, śniegiem i uderzeniami, większa stabilizacja | Na krótkie, letnie spacery, gdy stopa szybko się przegrzewa |
| Buty podejściowe | Suche, skaliste szlaki i techniczne podejścia | Bardzo dobra przyczepność i precyzyjne stawianie stopy | Na błoto, głęboki śnieg i typowe, spokojne spacery |
Na typowe pierwsze wyjazdy nie potrzebujesz butów wysokogórskich ani ciężkich modeli przeznaczonych do alpinistycznych warunków. Ich sztywność, masa i cena mają sens w konkretnym zastosowaniu, ale na łatwym szlaku mogą po prostu męczyć.
Warto też rozważyć membranę wodoodporną, na przykład GORE-TEX, jeśli często chodzisz w deszczu, po mokrej trawie lub w chłodniejszych miesiącach. Membrana ogranicza przenikanie wody do środka, ale zwykle zmniejsza przewiewność. Latem, przy intensywnym marszu i mocno pocących się stopach, przewiewny model bez membrany może zapewnić większy komfort. Nie istnieje rozwiązanie, które jednocześnie maksymalnie chroni przed wodą i zapewnia taką samą wentylację jak lekki, siatkowy but.
Jak przymierzyć buty trekkingowe?
Rozmiar wybieraj pod koniec dnia, gdy stopa jest zwykle nieco większa niż rano. Zabierz skarpety, w których planujesz chodzić po górach. Zbyt gruba skarpeta nie naprawi źle dobranego buta, a zbyt ciasne obuwie szybko spowoduje ucisk i otarcia.
Podczas przymiarki sprawdź w sklepie następujące elementy:
- Załóż skarpety trekkingowe i zasznuruj oba buty tak, jak przed wyjściem na szlak.
- Zostaw około 0,5–1 cm zapasu przed palcami, ponieważ stopa puchnie podczas dłuższego marszu.
- Przejdź się po sklepie i sprawdź, czy pięta pozostaje na miejscu przy każdym kroku.
- Stań na pochylni przodem w dół i upewnij się, że palce nie uderzają o czubek buta.
- Przetestuj zapięcie na podejściu, schodach lub pochyłej powierzchni, jeśli sklep daje taką możliwość.
- Sprawdź, czy nic nie uciska podbicia, boków stopy ani kostki.
Nie kupuj butów tylko dlatego, że wyglądają solidnie albo mają rozpoznawalne logo. Jeśli jeden but uciska, obciera lub powoduje drętwienie, przymierz inny model albo inny kształt obuwia. Stopy różnią się szerokością, wysokością podbicia i ułożeniem palców, dlatego rozmiar zapisany na pudełku nie mówi jeszcze, czy but będzie pasował.
Czy nowe buty trzeba rozchodzić?
Tak. Nawet wygodna para potrzebuje krótkiego okresu adaptacji. Nowe materiały mogą pracować inaczej niż obuwie, które nosisz na co dzień, a stopa musi przyzwyczaić się do podeszwy, zapięcia i nacisku w konkretnych miejscach.
Zacznij od krótkich spacerów po okolicy. Następnie załóż buty na dłuższe przejście, ale nie wybieraj od razu wielogodzinnej trasy w górach. Po każdym spacerze sprawdź, czy pojawiły się zaczerwienienia, ucisk albo przesuwanie pięty. Jeśli but obciera już podczas krótkiego marszu, rozchodzenie raczej nie rozwiąże problemu – może być po prostu źle dopasowany.
Przy przewlekłych problemach, takich jak haluksy, wrastające paznokcie czy nawracające otarcia w jednym miejscu, skonsultuj dobór obuwia z podologiem lub fizjoterapeutą zajmującym się stopami.
Najważniejsza zasada wyboru
Na pierwsze górskie wyjazdy wybierz but hikingowy dopasowany do rzeczywistego terenu, najczęściej trzysezonowy i niezbyt ciężki. Wysoką cholewkę potraktuj jako pomoc przy trudniejszym podłożu, chłodzie, śniegu lub większym obciążeniu, a nie jako obowiązkowy element każdego stroju turystycznego.
Lepiej kupić tańsze, ale wygodne buty, niż drogie obuwie, które będzie leżeć w szafie. Komfort, właściwy zapas miejsca i wcześniejsze rozchodzenie mają większe znaczenie niż marka czy efektowny wygląd.
